Zamach w Krakowie – dlaczego się wydarzył i czy można uniknąć takich tragedii

Ataki w szkołach ucichły, za to wydarzyło się coś, czego w Polsce jeszcze nie było. Uzbrojony mężczyzna zastrzelił 6 osób, a kilkanaście ranił. Ciężko ranni zostali też dwaj policjanci, którym udało się go zatrzymać i zapobiec rozmiarom zamachu rodem z norweskiej Utoyi. Mówi się teraz ciągle o ich bohaterstwie, ich stanie, a także o innych osobach, które pomagały rannym lub otwierały drzwi lokali, pomagając uciekającym się schronić. Tymczasem należałoby się zastanowić nad możliwymi przyczynami, motywami sprawcy i sposobami zapobiegania takim tragediom. Czy ten zamach w Krakowie musiał się wydarzyć? Jak się zachować w razie zamachu? Co można zrobić, żeby zmniejszyć ryzyko takich ataków?
Czy zamach w Krakowie musiał się wydarzyć? Co mogło do tego doprowadzić?
Niestety nigdy się nie dowiemy, jakie motywy miał sprawca, czy był zdrowy psychicznie i poczytalny, gdyż zmarł wskutek obrażeń zadanych przez policjantów w celu jego zatrzymania. Zaplanowanie i przeprowadzenie takiego ataku wskazuje na to, że coś musiało być nie tak. Być może dowiemy się jedynie tego, czy był pod wpływem alkoholu lub jakichś substancji, bo próbki do badań zostały pobrane. Jednak to, że jechał samochodem i był przygotowany świadczyło o tym, że wiedział co robi. Z drugiej strony, Oksiński oddał ponad sto strzałów, a zabił „tylko” 6 osób i ranił kilkanaście. Można więc przypuszczać, że strzelał na oślep i skoro nie trafił tyloma pociskami, to mógł być niepoczytalny lub pod czegoś wpływem. No, ale prawda jest taka, że możemy teraz już tylko mówić o możliwych powodach ataku. O tym, co mogło kierować sprawcą zamachu w Krakowie i co najczęściej jest przyczyną takich zdarzeń, a tych przyczyn jest kilka:
1. Problemy psychiczne i zaburzenia
Problemy psychiczne czy zaburzenia neurologiczne, zwłaszcza te niezdiagnozowane i nieleczone, zignorowane w dzieciństwie mogą prowadzić do takich zamachów. W ostatnich latach nie da się nie zauważyć tego, że dzieci i młodzi dorośli mają słabą psychikę i są coraz bardziej niestabilni emocjonalnie. Coraz więcej jest też potrzebujących pomocy psychologów i psychiatrów oraz osób z diagnozami takimi, jak ADHD czy autyzm, które z kolei są problemami neurologicznymi. U wielu młodych dorosłych osób problemy psychiczne, emocjonalne były widoczne już w szkole, ale zostały zignorowane. Tak samo było w przypadku zamachowca z Krakowa.
Jego znajomi ze szkoły twierdzą, że już wtedy Oksiński dziwnie się zachowywał, rysował wisielce, interesował się przemocą i wykazywał chęć przeprowadzenia ataku w szkole. Woleli jednak z tego sobie żartować, zamiast zgłosić wychowawcy i dyrektorowi. Niestety nieleczone problemy psychiczne, czy nieleczone ADHD może prowadzić do takich skrajnych, przemocowych zachowań. Nawet ponad 25% skazańców to osoby z ADHD, a większość pozostałych też raczej nie jest zdrowa na umyśle. Do tego dochodzi jeszcze przyzwalanie na agresję i przemoc, traktując chorobę psychiczną czy zaburzenie jako wytłumaczenie. Nie jego wina, że jest chory/zaburzony, nie zachowuje się tak, bo jest złym człowiekiem. I taki uczy się, że mu wszystko wolno, że jest bezkarny.
2. Inspiracja innymi zamachami i zamachowcami
Niedawno miała miejsce seria ataków w szkołach. Pierwsze napędzały kolejne. Zaczął działać społeczny dowód słuszności, o czym pisałam w artykule dotyczącym tych ataków – CZYTAJ. Kolejne dzieciaki inspirowały się poprzednimi. Podobnie dorosły zamachowiec może inspirować się innymi zamachowcami. Sprawca z Krakowa inspirował się prawdopodobnie Breivikiem. Strony dotyczące Breivika i jego ataku na wyspie Utoya policja znalazła na jego komputerze. Ja sama, jak tylko dowiedziałam się o zamachu, od razu pomyślałam – polski Breivik. Kiedy on dokonywał swojej masakry, krakowski zamachowiec miał zaledwie 9 lat.
Jeśli taki Breivik wzbudza już w 9-latku pasję do przemocy, to coś z takim dzieciakiem jest nie tak. Chyba że zainteresował się Breivikiem dopiero po latach. Znalezione na komputerze strony to zapewne historia przeglądania, a raczej nie sprawdzali historii sprzed lat, tylko z ostatnich dni przed zamachem. Sprawca musiał te strony przeglądać przed zamachem, ale można przypuszczać, że zaglądał na nie od lat. W dodatku w kolejnych dniach po zamachu zostało aresztowanych co najmniej 9 osób, które pochwalały zamach w Krakowie, a nawet groziły, że same taki przeprowadzą. Najstarszy z zatrzymanych, 68 latek, groził w sieci, że następnego zamachu dokona w Elblągu. Sam krakowski zamachowiec zaczął więc inspirować innych.
3. Poglądy polityczne, ideologiczne, nienawiść do konkretnej grupy społecznej
Szybko po zamachu rozeszły się wieści o skrajnie prawicowych poglądach sprawcy. Takie poglądy obejmują m.in. rasizm i ksenofobię, a więc niechęć (wręcz nienawiść) do obcokrajowców. Tych jest bardzo dużo w Krakowie, a zagraniczni turyści skupiają się głównie wokół najpopularniejszych miejsc, czyli Rynku i Wawelu. Tam właśnie strzelał sprawca, więc jego poglądy mogły mieć wpływ na wybór miejsca. Nie jest jednak powiedziane, że na tym by skończył. Ilość broni i amunicji, którą wykradł ojcu, wskazuje na znacznie większe zamiary. Mógł stać się drugim Breivikiem, jeździć po całym mieście albo wyjechać z Krakowa i atakować gdzie indziej, gdyby nie zatrzymali go dwaj policjanci.
Poglądy polityczne, ideologiczne, religijne, dotyczące kontrowersyjnych tematów bardzo mocno dzielą naród i powodują nienawiść do osób o konkretnych poglądach. Do tego dochodzi nienawiść w kierunku grup społecznych, które stanowią zdecydowaną mniejszość i różnią się czymś od ogółu, np. LGBT. Ta nienawiść staje się w końcu podłożem agresji, która może przybrać najbrutalniejsze formy, takie jak zamach w Krakowie.
4. Chęć zaistnienia, zwrócenia na siebie uwagi
Każdy taki atak, jak zamachy w szkołach, czy zamach w Krakowie, jest bardzo nagłaśniany. Media podłapują głośny temat i wykorzystują go szczególnie w internecie dla zasięgów i zarabiania na reklamach zamieszczanych na stronach. Ten rozgłos, jaki zyskują takie zdarzenia sprawia, że wiele osób odbiera taki atak jako możliwość zaistnienia, sposób na to, by usłyszał o nich cały świat, by zwrócić na siebie uwagę. Trudno zdobyć sławę, robiąc coś pozytywnego, normalnego. Za to takie negatywne sytuacje zyskują rozgłos potężny i niestety chętnych na wykorzystanie tego nie brakuje. Na szczęście zamach w Krakowie stał się przykładem tego, że można zyskać rozgłos za bycie dobrym człowiekiem i za odwagę. Do dziś pojawiają się kolejne artykuły o dwóch bohaterskich policjantach, którzy zatrzymali sprawcę, okupując to ciężkimi obrażeniami, a także o dwóch lekarzach, pielęgniarce i kilku innych osobach, również zza granicy, które mimo padających strzałów pomagały rannym. Można powiedzieć, że udało się tę tragedię przekuć w coś dobrego.
5. Niezdrowa fascynacja przemocą
Zeznania szkolnych znajomych sprawcy z Krakowa wskazują na to, że od dzieciństwa miał niezdrową pasję do przemocy. Wspomniane rysunki i sygnalizowanie zamiaru ataku w szkole, a także ożywianie się, mimo zamknięcia w sobie, na lekcjach historii przy tematach wojennych. Czy zaszczepił w nim tę pasję ojciec, który był żołnierzem i posiadał duże ilości broni w domu? Czy może dzieciak sam trafiał już w internecie na nieodpowiednie strony i treści? Swoją rolę we wzbudzaniu takiej niezdrowej fascynacji mają przemocowe filmy, gry, fora, na których ludzie piszą o przemocy, a do internetu mają dostęp już małe dzieci.
6. Poczucie satysfakcji z tego, co dzieje się po ataku
Liczba ofiar nie jest jedynym efektem zamachu. Sprawcy z Krakowa z jednej strony zależało na ofiarach, bo wystrzelił ponad 100 pocisków, ale tylko ok 1/5 strzałów było celnych. Poza tym wybrał zwykłą sobotę, podczas gdy mógł zaatakować śpiewający tłum 11 listopada. Chyba że wiedział, że impreza będzie obstawiona i się obawiał. Wybrał moment najmniej spodziewany, a w dodatku weekend, kiedy na Rynku było więcej turystów, również zagranicznych. Mogło być jednak tak, że chciał przede wszystkim zastraszyć nie tylko Kraków, ale i cały kraj, włącznie z politykami i dlatego wybrał czas przed tłumnymi zgromadzeniami. Tacy zamachowcy czerpią satysfakcję nie tylko z liczby ofiar, ale i z tego, co dzieje się później. Z tego, że wszyscy się boją, odwoływane są zgromadzenia, zwoływany sztab kryzysowy, wprowadzana żałoba narodowa, no i z tego, że jest ogromny rozgłos. Czerpią satysfakcję z samego wzbudzenia strachu i paniki.
7. Poczucie bezkarności
Jeśli ktoś ma zdiagnozowane problemy psychiczne, a w dodatku jego agresywne i przemocowe zachowania były akceptowane w związku z diagnozą i nigdy nie był za nie karany np. w szkole, może czuć się po prostu bez karny. Jeśli taki świr wie, że jest świrem, może myśleć, że i tak nie pójdzie do więzienia, bo na pewno uznają go za niepoczytalnego. Poza tym wiadomo, jak długo toczą się sprawy w polskich sądach, jak dobrzy potrafią być adwokaci i jak śmieszne są wyroki. Kilka dni po tym, jak Oksiński zrobił zamach w Krakowie, jakiś świr znowu strzelał do chcących zatrzymać go policjantów. Okazało się, że niedawno skończył osiadywać wyrok za zabicie policjanta. Jeśli nawet za zabicie policjanta nie dostaje się dożywocia, to jak przy takich karach ma nie być chętnych na takie zamachy? A może być i tak, że sprawca takiego ataku może chcieć trafić do więzienia, bo przecież tam dostanie jedzenie pod nos, nie będzie musiał płacić rachunków, pracować, bo więzienia są utrzymywane z podatków. To wszystko wymaga zmian.
8. Chęć dowartościowania się, poczucia wyższości nad innymi, pokazania swojej mocy
Osoba, która w dzieciństwie jest ofiarą przemocy, sama się jej uczy i ją stosuje. Bo jak wobec niej było innym wolno, to jej też wolno. Poza tym, jeśli ktoś jest wiecznie poniżany, wyzywany, wyśmiewany, słyszy wiecznie, że się do niczego nie nadaje, że jest slabeuszem, że nic nie potrafi, to jego poczucie własnej wartości spada do zera. To właśnie takie osoby, tak traktowane, którym w życiu nie wyszło, są najczęściej hejterami w internecie, a niestety coraz częściej zachowania z internetu są przenoszone do rzeczywistości, bo przez internet przestajemy budować między sobą w realu jakiekolwiek relacje. W realu bardziej traktujemy się jak obcych, niż w sieci. A takie zerowe poczucie wartości może też zostać przekute w motywację do tego, żeby pokazać, że nie jest się tak beznadziejnym, słabym, jak wszyscy myślą. A że taka osoba nie potrafi zrobić tego w normalny sposób, frustracja może prowadzić do wyboru skrajnego sposobu udowodnienia swojej wartości, takiego, jak zamach w Krakowie.
Wczoraj trafiłam na post o tzw. pseudo komandosie. To osoba, która przeprowadza atak po uprzednim przygotowaniu, założeniu wojskowego ubioru, zgromadzeniu arsenału, z nastawieniem na konfrontację z policją. Przeprowadza zamach w biały dzień w publicznym miejscu bez planu ucieczki, z gotowością poniesienia śmierci lub popełnienia samobójstwa po przeprowadzeniu ataku. Kimś takim często kieruje chęć pokazania wyższości nad innymi, demonstracji siły, udowodnienia, że nie jest nikim lub odwetu za to, jak wszyscy go traktują. Sprawcę, który przeprowadził zamach w Krakowie można tak właśnie określić, bo był w pełni przygotowany na zamach w Krakowie i konfrontację z policją oraz zaatakował w biały dzień w publicznym miejscu, a także był zaabsorbowany przemocą, bronią i wojskiem.
Co robić, jeśli znajdziemy się w miejscu ataku?
Ludzie są nieprzewidywalni. Nie mają napisane na czole kim są, czy mają problemy psychiczne albo jakieś skrajne, nienawistne poglądy. Nie znamy osób, które mijamy na ulicy, w sklepach, centrach handlowych i innych miejscach. Nigdy nie wiemy, czy ktoś nagle nie wyciągnie noża albo jakiejś broni. Dlatego przede wszystkim warto wiedzieć, co w takich sytuacjach robić. Kiedy ktoś zaatakowałby bezpośrednio nas samych, wiele zrobić nie możemy. Warto mimo wszystko uczyć się sztuk walki, sposobów na odebranie ostrego narzędzia lub obezwładnienie napastnika. Jeśli zaś bylibyśmy świadkami ataku, najlepiej ukryć się tak, by napastnik nas nie znalazł i zadzwonić pod 112.
Jeśli zaś ktoś zacząłby nagle strzelać, należy znaleźć jak najszybciej schronienie lub paść na ziemię, jeśli nie ma gdzie uciec. Nie wstawać, dopóki sprawca nie przemieści się dalej albo nie zostanie złapany przez policję. Warto w takich sytuacjach udawać martwą osobę – zmniejsza to prawdopodobieństwo strzelenia do nas. Uciekając do budynku lub będąc w budynku, który zostaje ostrzelany, należy odsunąć się od drzwi i okien i paść na ziemię. W miarę możliwości warto uchylać drzwi i pomagać innym poprzez wpuszczenie do wnętrza, ale tylko wtedy, gdy nie padają strzały w budynek. Przede wszystkim najważniejsze jest zachowanie spokoju, co nie jest łatwe i tak naprawdę nikt nie wie, jak zachowałby się w takiej sytuacji, dopóki się w niej nie znajdzie.
Czy można zapobiec takim atakom jak zamach w Krakowie?
Niestety zapobiec w pełni się nie da. Jak wyżej wspomniałam, ludzie są nieprzewidywalni. Nie wiemy, co siedzi w głowach nawet naszych bliskich i znajomych. Ktoś przeprowadza atak i nagle wszyscy są w szoku, bo nikt nie wiedział o problemach psychicznych ani takich zamiarach. Takie osoby niczego nie dają po sobie poznać i nie chwalą się raczej planowaniem zamachu. Oksiński też nie chwalił się, że zamierza zrobić zamach w Krakowie. Ci, którzy grożą atakami w internecie mają raczej na celu zastraszanie groźbami, niż ich realizację. Jednak na każdą taką groźbę, każde niepokojące słowo, zachowanie, posiadanie ostrego narzędzia lub broni należy reagować. To jest absolutna podstawa. W artykule o atakach w szkołach pisałam właśnie o tym, że ignorowanie niepokojących sygnałów jest jedną z przyczyn ataków. Zamach w Krakowie też nie musiał mieć miejsca. Gdyby koledzy w szkole zareagowali na niepokojące zachowania Oksińskiego i zgłosili je nauczycielom, zamiast ignorować i wyśmiewać, być może zostałby zdiagnozowany, przeszedł jakąś terapię i nic by się nie wydarzyło. Teraz mają krew ofiar na rękach i, co gorsza, nie widzą swojej winy. Nie można ignorować oznak problemów psychicznych i zachowań wskazujących na realne zagrożenie przemocowym atakiem.
Zgłaszanie niepokojących sygnałów w szkołach, czy na policję to to, co może zrobić każdy zwykły człowiek. Plus ograniczyć przemoc wobec innych, poniżanie, dokuczanie. To może pomóc zmniejszyć ryzyko takich tragicznych zdarzeń jak zamach w Krakowie, jednak zmniejszenie tego ryzyka wymaga także działań ze strony polityków i samorządów. Konieczne są duże zmiany w przepisach prawa. Konieczne jest przede wszystkim:
- Wprowadzenie całkowitego zakazu social mediów, niebezpiecznych treści, gier i zakupów w sklepach wojskowych typu militaria.pl dla nieletnich i wysokie kary za publikowanie przemocowych treści, skłaniających lub mogących skłaniać do przemocy;
- Utworzenie stanowiska psychologa szkolnego w każdej szkole z obowiązkiem spotkania z każdym uczniem, nauczycielem i rodzicami raz w roku oraz kierowania do specjalistów w razie podejrzenia problemów psychicznych i skłonności do przemocy;
- Wyposażenie każdego pracującego w miejskich patrolach policjanta, posterunkowego, dzielnicowego i strażników miejskich w kamizelki kuloodporne, broń i sprzęt pozwalający sprawnie zatrzymać takiego napastnika z mniejszym ryzykiem własnego uszczerbku na zdrowiu. Dwaj ranni policjanci z Krakowa musieli sami kupić sobie kamizelki, których jakość i tak pozostawiała sporo do życzenia skoro tak oberwali. Tak być nie może.
- Zwiększenie liczby patroli w centrach miast, na rynkach, w miejscach zatłoczonych, podczas zgromadzeń, imprez, meczów, koncertów, oraz zwiększenie ochrony i wyposażenie ochroniaży w środki obrony własnej w centrach handlowych, galeriach, na stadionach, w halach sportowych, klubach i innych miejscach;
- Zaostrzenie przepisów dotyczących uzyskiwania pozwoleń na broń. Oksiński miał pozwolenie na 10 sztuk broni. W dodatku czytałam artykuł o procesie uzyskania pozwolenia, w którym osoba z komisji wypowiadała się, że nie mają możliwości weryfikacji stanu zdrowia kandydata. Powinna być możliwość sprawdzenia konta w IKP, z tym, że niestety w IKP są tylko dane dotyczące leczenia na NFZ. Prywatnego leczenia psychiatrycznego tam zanotowanego nie będzie, więc powinny zostać wprowadzone przepisy umożliwiające wprowadzanie do IKP informacji o leczeniu prywatnym. Ponadto kandydaci powinni przechodzić rygorystyczne badania psychologiczne i psychiatryczne, powinny odbywać się też wywiady z bliskimi oraz powinni przechodzić szkolenie z używania broni. Pozwolenie powinno być wydawane na jedną sztukę broni do konkretnego celu, z zakazem wykorzystywania jej do innych celów i noszenia przy sobie pod groźbą wysokich kar i cofnięcia pozwolenia. Powinno być zabronione pod groźbą wysokich kar posiadanie przy sobie broni i ostrych narzędzi w przestrzeni publicznej czy w samochodzie w razie ujawnienia broni podczas kontroli policyjnej. W miejscach publicznych powinny być oznaczenia o zakazie broni i ostrych narzędzi, takie same, jak te o zakazie palenia czy wprowadzania psów. Ponadto pozwolenie nie powinno być bezterminowe. Powinno być wydawane na rok, z koniecznością przejścia na nowo całej procedury w celu odnowienia pozwolenia. I najważniejsze – za dużo broni jest dostępnej bez pozwolenia. Nawet wiatrówka użyta w kierunku człowieka stanowi śmiertelne zagrożenie. Pozwolenia powinny być konieczne na każdy rodzaj broni, bez wyjątków.
- Zaostrzenie przepisów dotyczących kupowania sprzętu wojskowego i broni online. Zakaz sprzedaży broni online, zakaz sprzedaży nieletnim. Sprzedaż broni powinna być możliwa tylko pełnoletnim przy okazaniu dowodu oraz pozwolenia w sklepie stacjonarnym.
- Zakaz dla żołnierzy i wojskowych trzymania broni i sprzętu wojskowego w domu i każdym domowym pomieszczeniu typu piwnica, garaż, strych. Konieczne jest całkowite rozdzielenie wojska i życia prywatnego. Wszystko, co związane z wojskiem, powinno zostawać na poligonie, w jednostce wojskowej.
- Zakaz posiadania broni dla byłych wojskowych, policjantów, ochroniarzy, zwłaszcza mających PTSD.
- Zakaz polowań i zakaz używania broni do strzelania dla zabawy. Strzelanie powinno być możliwe wyłącznie na strzelnicach sportowych. Korzystanie ze strzelnic i w ogóle broni powinno być możliwe wyłącznie dla osób zdrowych psychicznie i ze zdrowym wzrokiem. Na strzelnicach powinna być dostępna broń sportowa do wypożyczania, aby nikt nie musiał mieć własnej. Strzelnice powinny być porządnie zabezpieczone, aby niemożliwa była kradzież broni, podobnie jak stacjonarne sklepy.
- Zwiększenie kar za najcięższe przestępstwa – za zabójstwo jakiekolwiek zawsze powinno być dożywocie. Ponadto osoba karana za cokolwiek nie powinna mieć możliwości uzyskania pozwolenia na broń, a osoba mająca pozwolenie i trafiająca do więzienia powinna tracić pozwolenie i możliwość jego odnowienia po wyjściu. Potrzebne są też kary za brak reakcji. Gdyby zaczęto wyciągać konsekwencje od wszystkich ignorujących niepokojące sygnały (dotyczy to także przemocy róweśniczej, domowej), to może ludzie chętniej by reagowali, zamiast nabierać wody w usta.
Zamach w Krakowie to pierwsze takie zdarzenie w Polsce. Dotąd nie było w naszym kraju zamachów z użyciem broni palnej w miejscu publicznym. Nie można dać się zastraszyć, ale też nie można wykluczyć kolejnych takich ataków. Dlatego wyżej wymienione działania oraz zrozumienie, co kieruje takimi zamachowcami, są konieczne, by zminimalizować ryzyko kolejnych tragedii. Ale najważniejsze, to być wobec siebie życzliwym, bo najczęściej to przemoc rodzi przemoc.
___________________________________________
Utrzymanie bloga też kosztuje. Jeśli więc podoba Ci się to, co piszę, postaw mi symboliczną kawę, która doda mi energii i bardzo pomoże w rozwoju bloga, który jest moją pracą i pasją. Będę Ci bardzo wdzięczna za docenienie i wsparcie. 🙂 A jeśli chcesz wiedzieć więcej o BuyCoffee, zajrzyj TUTAJ.

Autorka: Kamila (KamiX)
Copywriterka, blogerka, dziennikarka z ogromną pasją do pisania. Piszę nie tylko artykuły. Autystyczna samorzeczniczka i miłośniczka zwierząt, pomagająca jak może. Blog traktuję nie tylko jako stronę biznesową, ale także miejsce do poruszania ważnych, nie zawsze łatwych tematów. Wierzę, że moje artykuły mogą pomagać ludziom czy zwierzętom. Wiedzę na różne tematy czerpię z własnych obserwacji i codziennych wydarzeń. Dużo czytam, dużo widzę i się tym dzielę, bo dzięki autyzmowi mam dar dostrzegania tego, co umyka innym, którego nie waham się używać.



